Astrologia wedyjska (dźjotisz)

Wedy, skarbnice wiedzy, są dziedzictwem Indii, a astrologia — dźjotisz — stanowi ich część. W „Rygwedzie” znajduje się około trzydziestu ślok o astrologii, w „Jadźurwedzie” czterdzieści cztery, a w „Atharwawedzie” aż sto sześćdziesiąt dwie. Mędrcy indyjscy stworzyli też inne klasyczne teksty, znane jako Purany, w których również zawarte są ziarna wiedzy astrologicznej. Bharatawarszę — dawną nazwę Indii — nazywali „ziemią karmy”, gdzie ludzie zbierają owoce własnych czynów. Karma i jej skutki należą do dziedziny astrologii, choć mają też ogólniejsze znaczenie duchowe.

Astrologia jest nauką o wpływie planet i gwiazd na ludzi oraz na wydarzenia ziemskie. Ruch i położenie planet, a także czas (kala), oddziałują na każdego z nas. Astrologia wiąże astronomiczne ruchy planet z reakcjami fizycznymi, psychicznymi i duchowymi. Opiera się na kilku podstawowych założeniach: że planety na nas wpływają, że prawo karmy i związki przyczynowo-skutkowe działają, oraz że życie trwa również po śmierci ciała. Określonym położeniom i układom gwiazd i planet odpowiadają różne wydarzenia życiowe, a astrologia pomaga je przewidywać.

Każda nauka potrzebuje badań, nowych teorii i rozwoju: wielokrotnych obserwacji, formułowania twierdzeń i wniosków o ich trafności. Astrologii tych elementów często brakowało, przez co bywała odbierana jak mit i trudno jej było bronić się przed zarzutami sceptyków. W Indiach wiedza astrologiczna rozproszona jest po licznych tekstach klasycznych w różnych językach, więc scalenie jej w jedną całość pozostaje zadaniem ogromnym. Pobieżne zapisy i brak systematycznego podejścia sprawiły, że pojawiło się wielu słabo przygotowanych astrologów, co zaszkodziło reputacji tej dziedziny.

W dawnych czasach wiedzę astrologiczną przekazywano z pokolenia na pokolenie metodą śruti i smryti — ustnie, od nauczyciela do ucznia, co w Indiach było powszechne wobec braku papieru i druku. Wiele z tych tekstów przepadło, a w tych, które przetrwały, często brakuje ważnych ogniw. Uczeni próbowali odtworzyć brakujące elementy, nie zawsze skutecznie. Dziś obserwujemy odrodzenie astrologii wedyjskiej i obfitość literatury na jej temat.

Astrologowie wedyjscy posługują się metodą analizy obejmującą osiem elementów:

1. Układ Słoneczny. W środku naszego układu znajduje się Słońce. Planety — Merkury, Wenus, Ziemia, Mars, Jowisz, Saturn, Uran, Neptun i Pluton — krążą wraz z pasem planetoid po orbitach eliptycznych wokół Słońca. Astrologia wedyjska nie posługuje się Uranem, Neptunem ani Plutonem. Autorzy klasyczni nadają natomiast status planet Księżycowi oraz dwóm węzłom księżycowym — punktom cienia zwanym Rahu i Ketu. Węzły nie mają ciała fizycznego: to punkty przecięcia orbit Słońca i Księżyca, wyznaczane rachunkiem. Merkury i Wenus, krążące między Słońcem a orbitą Ziemi, nazywa się planetami wewnętrznymi, a Marsa, Jowisza i Saturna — zewnętrznymi.

Rahu i Ketu poruszają się zawsze wstecz, czyli pozostają w ruchu retrogradnym. Słońce i Księżyc nigdy nie są retrogradne. Pozostałe planety wędrują przez zodiak w kierunku zwykłym, ale okresowo — obserwowane z Ziemi — zatrzymują się i zaczynają poruszać się wstecz, by po pewnym czasie wrócić do naturalnego biegu. Zjawisko to nazywa się retrogradacją i zachodzi, gdy planeta znajduje się blisko Ziemi.

Planety tworzą między sobą związki — przyjazne i wrogie.

2. Zodiak. Droga, którą Słońce przebywa w ciągu roku, nazywa się ekliptyką. Część nieba rozciągająca się na 8° po obu stronach ekliptyki nosi nazwę zodiaku; poruszają się w niej Księżyc i planety. Zodiak dzieli się na 12 równych części po 30°, z których każda jest osobnym gwiazdozbiorem zodiaku (raszi): Baran, Byk, Bliźnięta, Rak, Lew, Panna, Waga, Skorpion, Strzelec, Koziorożec, Wodnik, Ryby. Każdym z nich rządzi określona planeta. Znaki mają swoje szczególne właściwości i odgrywają ważną rolę w interpretacji kart.
3. Gwiazdy, czyli nakszatry. Cały zodiak dzieli się na 27 równych części po 13°20′, zwanych nakszatrami — gwiazdami albo stacjami Księżyca. Każda ma swoją planetę władającą. Pierwsza, zaczynająca się od 0° Barana, podlega Ketu; dalej kolejność władców jest następująca: Wenus, Słońce, Księżyc, Mars, Rahu, Jowisz, Saturn i Merkury. Szereg kończy się w ostatnim stopniu Raka i zaczyna od nowa od 0° Lwa, kończąc się na końcu Skorpiona; trzeci cykl biegnie od Strzelca do końca Ryb.
4. Czas. Poza czasem lokalnym, strefowym i uniwersalnym istnieje jeszcze czas gwiazdowy, wyznaczany przez obrót Ziemi względem gwiazdy stałej. Doba gwiazdowa trwa 23 godziny i 56 minut. Gdy początek gwiazdozbioru Barana przecina południk obserwatora, czas gwiazdowy wynosi 00:00. W astrologii za pierwszy dom horoskopu uznaje się punkt Lagny. Lagna, czyli ascendent, to znak zodiaku wschodzący na wschodnim horyzoncie w danej chwili — punkt przecięcia ekliptyki z linią horyzontu w konkretnym miejscu i czasie. Położenie Lagny zależy od obrotu Ziemi wokół własnej osi, czyli od czasu gwiazdowego w danym miejscu. Wyliczony stopień Lagny tworzy kuspidę pierwszego domu.
5. Domy horoskopu. Domów jest dwanaście. Do pierwszego domu trafia znak, w którym znajduje się punkt Lagny; następny gwiazdozbiór wyznacza drugi dom, kolejny — trzeci i tak dalej.

W systemie dźjotisz znak jest równoznaczny z domem horoskopu. W astrologii zachodniej wygląda to inaczej: tam punkt początkowy domu wyznacza kuspida, a pierwszy dom obejmuje 30 stopni licząc od niej. W systemie wedyjskim kuspida jest środkiem domu, a sam dom rozciąga się na 15 stopni po obu jej stronach.

Ponieważ zodiak pozostaje w nieustannym ruchu, w ciągu doby każdy ze znaków ma okazję znaleźć się w roli Lagny.

6. Dźanma-raszi. To znak, w którym w chwili narodzin znajduje się Księżyc. Dźanma-raszi nazywa się także czandra-lagną (Lagną księżycową) i odgrywa rolę nie mniej ważną niż sama Lagna.
7. Aspekty. Aspekt to określona odległość między dwiema planetami albo punktami zodiaku, przy której oddziałują one na siebie. W astrologii indyjskiej wszystkie planety aspektują dom położony naprzeciw. Dodatkowo Jowisz aspektuje 5. i 9. dom od swojego położenia, Mars — 4. i 8., a Saturn — 3. i 10. Astrologowie zachodni wyznaczają aspekty na podstawie odległości w stopniach.
8. Ajanamsza. Wyobrażona sfera obejmująca cały Układ Słoneczny nazywa się sferą niebieską. Rzut ziemskiego równika na tę sferę tworzy równik niebieski. Gdy Słońce przemieszcza się z południa na północ od równika niebieskiego, przecina go w punkcie równonocy wiosennej; drugi punkt przecięcia, przy ruchu z północy na południe, to punkt równonocy jesiennej.
   Obserwacje pokazują, że punkt równonocy wiosennej, będący zarazem początkiem znaku Barana, nie stoi w miejscu: co roku przesuwa się o około 50,3 sekundy kątowej w kierunku zachodnim. Punkty równonocy wędrują więc powoli wzdłuż ekliptyki wstecz. Odległość kątowa między początkiem zodiaku stałego a punktem równonocy wiosennej nosi nazwę ajanamszy. System indyjski posługuje się zodiakiem stałym, zwanym nirajana, w którym pierwszy stopień Barana odmierza się od określonej gwiazdy stałej w gwiazdozbiorze Rewati. Astrologowie zachodni używają zodiaku ruchomego, sajana, przyjmując za początek Barana punkt równonocy wiosennej. Oblicza się, że w 285 roku naszej ery oba zodiaki pokrywały się; w 2008 roku ajanamsza wynosiła 23°58′. Aby wyznaczyć położenia planet w zodiaku nirajana, od współrzędnych sajana odejmuje się wartość ajanamszy.