Kalendarz wajsznawski

Kalendarz wajsznawski to kalendarz księżycowy, według którego wyznawcy Wisznu i Kryszny poszczą i obchodzą święta. Jego podstawą jest tithi, dzień księżycowy: czas, w którym Księżyc oddala się od Słońca o dwanaście stopni. Dlatego daty zmieniają się co roku, a dzień święta wyznacza nie zegar, lecz tithi trwające w chwili wschodu Słońca w Twoim mieście.

Ekadaśi i zasada viddhy

Ekadaśi to jedenaste tithi przybywającego i ubywającego Księżyca: dwa razy w miesiącu, 24 razy w zwykłym roku i 26 w roku z dodatkowym miesiącem. Tego dnia wajsznawowie poszczą: rezygnują ze zbóż i roślin strączkowych, a wielu także z wody.

Post przypada na dzień, w którego wschodzie trwa ekadaśi. Tradycja wajsznawska jest jednak surowsza od ogólnej: patrzy nie na sam wschód, lecz na arunodaję, 96 minut przed nim. Jeśli w arunodaji trwa jeszcze dziesiąte tithi, daśami, ekadaśi uchodzi za „przebite” (viddha) i post przenosi się na następny dzień. Dlatego wajsznawskie ekadaśi często wypada dzień później niż w zwykłych kalendarzach indyjskich.

Bywa, że tithi jest krótsze od doby i nie obejmuje żadnego wschodu, a bywa, że jest dłuższe i obejmuje dwa. Kalendarz ma na te przypadki własne zasady, a obliczenie poniżej stosuje je automatycznie.

Parana, czyli przerwanie postu

Post przerywa się następnego dnia, w dwadaśi, i nie o dowolnej porze. Okno parany otwiera się o wschodzie, lecz nie wcześniej niż po końcu hari-wasary, pierwszej ćwierci dwadaśi, a zamyka z końcem pierwszej tercji jasnej części dnia. Jeśli dwadaśi kończy się wcześniej, post przerywa się od wschodu do jego końca: najważniejsze jest przerwać post w dwadaśi. Okno trwa więc czasem trzy godziny, a czasem kwadrans, i warto sprawdzić je zawczasu.

Najważniejsze święta

• Gaura Purnima: pełnia miesiąca Phalguna, pojawienie się Śri Ćaitanji;
• Rama Nawami: dziewiąty dzień przybywającego Księżyca w miesiącu Ćaitra;
• Nrisimha Ćaturdaśi: czternasty dzień przybywającego Księżyca w miesiącu Wajśakha;
• Ratha Jatra: drugi dzień przybywającego Księżyca w miesiącu Aszadha;
• Kryszna Dźanmasztami: ósmy dzień ubywającego Księżyca, pod koniec lata;
• Radhasztami: ósmy dzień przybywającego Księżyca w miesiącu Bhadrapada;
• Gowardhana Pudźa: pierwszy dzień przybywającego Księżyca w miesiącu Kartika, rano po Diwali;
• Kartika Purnima: pełnia Kartiki, zakończenie świętego miesiąca.

Miesiące liczy się tu od nowiu do nowiu. W części Indii miesiąc trwa od pełni do pełni i wtedy Dźanmasztami przypada w Bhadrapadzie, a nie w Śrawanie; sam dzień się od tego nie zmienia.

Dlaczego daty się różnią

Porównując kilka kalendarzy, często zobaczysz różnicę jednego dnia. Przyczyny są trzy.

• Miasto. Tithi zaczyna się w tej samej chwili na całej Ziemi, ale wschód Słońca każde miasto ma własny. Jeśli ekadaśi zaczyna się przed świtem, w Warszawie arunodaja może wypaść już w ekadaśi, a w Moskwie, gdzie Słońce wschodzi wcześniej, jeszcze w daśami, i tam post będzie dzień później.
• Zasada. Wajsznawowie patrzą na arunodaję, smartowie na wschód, a wspólnoty mają własne zasady dla świąt, więc daty ISKCON, Gaudija Matha i ogólnoindyjskich kalendarzy czasem się różnią.
• System. Ten kalendarz liczy silnik Surja Siddhanta, ten sam, który buduje horoskopy na stronie (o nim w artykule o szkole Surja Siddhanta). Jego Słońce i Księżyc nieco różnią się od współczesnych efemeryd, granica tithi przesuwa się o kilkadziesiąt minut i jeśli wypada tuż przy wschodzie, dzień postu może się przesunąć.

Tabela powyżej dotyczy więc jednego miasta. Dla własnego miasta zapytaj bota w Telegramie: obliczy ekadaśi i godziny parany dla Twoich współrzędnych. Osobisty kalendarz księżycowy dla karty urodzeniowej, z tithi, nakszatrą i domem Księżyca na każdy dzień, znajdziesz w kalendarzu księżycowym.